Bibliyoterapi nedir?

“Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti.” der ya Orhan Pamuk; bu giriş cümlesi anlatılan tüm bu bibliyoterapi sürecini çok güzel bir şekilde özetler aslında bize. Bir gün bir kitap okursunuz ve bütün hayatınız değişir.

Bibliyoterapi, yukarıdaki alıntıdan anlaşılacağı üzere, kitapla tedavi anlamına gelmektedir.

Diğer bir tanımla; bibliyoterapi, doğru zamanda, doğru bireyle, doğru kitabı buluşturarak kişinin duygusal sorunların anlaşılabilmesinde, yaşama uyum sorunlarının ele alınmasında ve kişinin içinde bulunduğu gelişim dönemlerine özgü gereksinimlerini tanıyabilmelerinde kullanılan bir tedavi yöntemidir.

Bibliyoterapinin Tarihçesi

Bibliyoterapi terimi yunan dilinden gelmektedir. Bu terim: “biblion” (kitap) ve ”therapeo” (iyileşme) kelimelerinin birleşmesinden meydana gelir. Anlam bilim açısından bakıldığında bu kelimenin anlamı “kitap yoluyla iyileşme” dir. İnsanların kitapları potansiyel iyileştirici araçlar olarak kullanabileceğini ilk olarak antik yunanlılar fark etmiştir. Antik Yunan şehri Teb’deki kütüphanede bulunan bir yazıtta “ruhun şifa yeri” yazmaktadır. (rubin, 1978, s. 13).

Neden Bibliyoterapi?

  • Bibliyoterapi kullanılarak, bireyin, yaşamakta olduğu sorunun yalnızca kendi başına gelmiş bir sorun olmadığı, birçok kişinin de benzer sıkıntıları yaşamakta olduğu gerçeğini görebilmesi sağlanır.
  • Yaşanan sorunların yalnızca tek bir çözümünün olmadığı, bireyin yaratıcı gücünü devreye sokarak çok çeşitli çözüm yollarına ulaşabileceğini görebilmesine yardımcı olunur.
  • Birey okuduğu öykü ile kendi öyküsünü kıyaslayabilir. Kahramanı tanıdıkça kendini ve duygularını tanıyabilir.  Kahramanın kullandığı kendisininkinden farklı çözüm yolarını keşfedebilir.
  • Nelerin, hangi çözüm yolarının işe yarar, hangilerinin işe yaramaz olduğunu görerek kendi senaryosunda neleri değiştirebileceğini, yerine nasıl bir öykü kurgulayabileceğini bulabilir.
  • Kişinin sorununu daha özgürce ifade ederek yine daha özgürce tartışabilmesinin önü açılır.
  • Kişinin sorununu yapıcı bir eylem planı hazırlayarak çözümlemesine yardımcı olunur.
  • Kişinin olumlu bir benlik kavramı geliştirebilmesine katkıda bulunulur.
  • Kişinin üzerindeki duygusal ya da bilişsel baskı hafifletilmeye ya da kaldırılmaya çalışılır.
  • Kişinin kendini kabul edebilmesi için destek sağlanır.
  • Kişinin kendi dışında bazı ilgi alanları oluşturabilmesine rehberlik edilir.
  • Kişinin, çevresindeki insanların davranışlarını ve onları belli bir biçimde davranmaya güdülenen psikolojik güçleri tanıyabilmesine, ayrıca, kendi sahip olduğu anlama ve yorumlama gücünü geliştirmesine yardımcı olunur.

Bibliyoterapi Evreleri

Bibliyoterapi üç evrede gerçekleşmektedir:

 

1.Evre: Özdeşleşme ve Yansıtma

Bu evrede danışan kitaptaki olay örgüsünü kavrayarak, karakterleri tanıyarak, hikayenin kendi yaşantısıyla benzerlik ve farklılıkları keşfederek hikayeyi özümser. Bu evrede danışman danışanına sorunlarıyla yüzleşmesinde, sorunlarının çözümüyle alakalı farklı görüşler kazanmasında yardım eder. Aynı zamanda danışman, danışanını duygularını ifade etmesi için cesaretlendirerek bir sonraki evre olan katarsise hazırlar.

2.Evre: Arınma(Katarsis)

Bu evrede danışanın duygularını ifade etmesi ve duygusal olarak bir boşalma(katarsis) yaşaması beklenir. Danışan bu evrede  zamanla içselleştirdiği duygularını dışa vurarak kısmi bir duygusal rahatlama yaşar. Danışan aynı zamanda anlamlandıramadığı duygularını tanır, değerlendirir ve bu duygularına yönelik çeşitli baş etme stratejileri geliştirir.

3.Evre: İçgörü ve bütünleşme

İlk iki evre tamamlandıktan sonra danışanın sorunlarını kabullenip, bu sorunların nedenlerini bulmaya çalışarak alternatif çözümler üretmeye başladığı ‘içgörü ve bütünleşme’ evresi başlar. Bibliyoterapinin son evresi olan bu evrede danışan yaşantısına ve kendi kişiliğine daha bütüncül bakma becerisi ve içgörü geliştirerek sorunlarını nasıl çözmesi gerektiğine dair daha fazla bilgi ve tecrübeye sahip olur.

Bibliyoterapi ve Değerler Eğitimi

Bibliyoterapi yani kitap okuma yoluyla çocuğa iç görü kazandırma değerler eğitiminde de kullanılabilecek bir yöntem. Sınıf öğretmeni tarafından uygulanabilir. Çocuğa kazandırılmak istenen dürüstlük, öz saygı, doğa sevgisi, büyüklere saygı, farklılıklara saygı, sorumluluk, hoşgörü, yardım severlik, alçak gönüllülük, empati  gibi değerlerin kazandırılması için kitaplar kullanılabilir. Aslında filmler, diziler ve çizgi filmler çocuklara kimi değerler aşılıyorlar. Aşağıda vereceğimiz soru örnekleri sadece kitaplarda değil, filmler üzerinde de uygulanabilir.

Bibliyorehberlik, sınıf ortamında uygulanan okuma rehberliğidir. Sınıf rehberliğinde danışman öncelikle sınıfa, sınıfın odaklanacağı konuyu açıklar. Sonra konuya dair kısa bir kitap ya da şiir okuyarak başlar. Tartışmalar yapılır. Belli aralıklarla faydalı ya da faydasız olduğuna bakılarak devam ettirilmeli ya da sonlandırılmalıdır.

Sınıfta bunları uygulayabilmek için aile ve rehberlik servisi ile iletişim kurulabilir. Kilit nokta sizin konuya ve kitaba hakim olmanız. Konu hakkında okuma yapmış olmanız.

Bibliyoterapi Uygulayacak Kişinin Özellikleri

Bibliyoterapi yapacak kişi, ekip çalışmasına yatkın ve empati yeteneğine sahip olmalıdır. İnsanların manevi, duygusal ve kişisel haklarını bilmeli, tehdit etme, emir verme, nutuk çekme gibi davranışlardan kaçınmalıdır. Yumuşak bir ses tonu ile tartışabilmeli, sınıfa daha öncesinde tartışma yöntemlerini öğretmiş olmalıdır. Aynı zamanda bu yöntemi uygularken okul psikoloğu ile işbirliği içerisinde çalışabilmelidir.

Bibliyoterapi ile Etkinlik Örnekleri

  • Çizgi film oluşturmak
  • Kuklalarını yapıp oynatmak
  • Pantomimle canlandırılması
  • Sonu değiştirmek
  • Mektup yazılması
  • Karakter ve çocuğun karşılaştırılması
  • Hikaye kahramanlarının kilden figürlerini yapmak

Bibliyoterapide Soru Örnekleri

  • Kendini karakterlerden herhangi birisine benzettin mi?
  • Karakterlerden herhangi biri sana tanıdığın birilerini hatırlatıyor mu?
  • Hikayedeki hangi karakter gibi olmak isterdin?
  • Hikayeyle ilgili değiştirmek istediğin bir şey var mı?
  • Karakterleri nasıl değiştirirdin?
  • Hikayenin en beğendiğin bölümü hangisidir?
  • Hikayedeki olaylardan herhangi birisi senin de başına geldi mi?
  • Sonraki günlerde ya da yıllarda hikayenin kahramanlarına ne olacağını düşünüyorsun?
  • Sence kahraman neden arkadaşları tarafından çok sevilmiyor?
  • Kahraman bu durumda neler hissetmiş olabilir? Sence arkadaşları kahramana nasıl davranmalı?
  • Sence kahramanın onun istediği gibi davranmaları için kahraman ne yapmalı?
  • Kahramanın sorunu çözme yöntemi sana mantıklı geldi mi? Sen kahramanın yerinde olsan başka neler yapardın?
  • Çevrende oradaki kahraman gibi biri olsa ona nasıl davranırdın?

Bibliyoterapinin Öğrenci İçin Faydaları

  • Sınıf içindeki zorbalığı azaltır.
  • Öğrenci kendini yalnız ve dışlanmış hissetmez.
  • Problemler üzerinde çözüm odaklı düşünür.
  • Endişeleri azaltıp rahatlama sağlar.
  • Hem akademik hem de sosyal başarıyı arttırır.

Son olarak, kelimelerin gücüne inanıyorum. Dolayısıyla aşılmayan duygusal problemleri aşmak için eğitimde de, öğretmenler olarak bibliyoterapi yönteminden yararlanılması gerektiğini düşünüyorum. Konuyla ilgili çalışma yaptığınızda geri dönütler paylaşırsanız, bence uygulamak isteyen herkes bu tecrübelerden yararlanmak isteyecektir.

Kitapla kalın,
Sevgiler..


Yorum Yap

author
Büşra Şahin

Tüm hakları saklıdır. © Mektepp